Sofie Rycken

Het gebeurt niet elke dag dat ik in bed lig te bedenken hoe ik zou reageren op een terroristische aanval of een gijzeling. Maar dat komt ervan wanneer je net voor het slapen kijkt naar de driedelige documentaire “November 13: Fluctuat nec mergitur“ op Netflix.

Sinds 1358 is dat blijkbaar het motto van Parijs, de unieke, onweerstaanbare stad die in november 2015 opgeschrikt werd door een reeks terreuraanvallen. Er komen tientallen getuigen aan het woord, gewone Parijzenaars wiens leven die avond op een paar minuten tijd voor altijd hertekend werd. Geen blitse montage, geen overdreven gebruik van archiefbeeld: je ziet mensen aan een tafeltje, worstelend met hun emoties, hun best doen om hun herinnering zo accuraat en eerlijk mogelijk weer te geven. De ene kwam er zogezegd zonder kleerscheuren van af, maar draagt in zijn ogen nog altijd de shock van toen. De andere verloor zijn vrouw en de moeder van hun dochter. Het is waanzinnig hoeveel mensenlevens er – op om en bij een uur tijd? – uiteen zijn gescheurd, omdat een handvol mannen dat zo hadden uitgedacht. Het is ontroerend, schokkend, pijnlijk, uiteraard, en één vrouw slaagt er in om me meermaals te laten glimlachen, wat een heldin is me dat. Ze kan verdorie lachen met zichzelf en met de absurditeit van haar situatie.

Ik weet nog precies waar wij die avond waren: op restaurant, in Gramm, centrum Brussel. We zitten te eten met vrienden en rond 22u, 22u30 druppelen de eerste onheilspellende tweets en nieuwsberichten binnen op onze telefoons. We beseffen niet onmiddellijk hoe en wat. Ik had zelfs nooit van de Bataclan gehoord. Mathieu bestelt nog een fles wijn. De cijfers in de tweets beginnen te stijgen: minstens dertig doden. Vijftig. Al zeker zeventig.

Mensen die gewoon een glas dronken, die de werkweek wegspoelden met een collega, die hun vader net nog een filmpje hadden gestuurd van het concert, neergemaaid, “comme des lapins”. Je ziet talloze moedige hulpverleners. Je hoort iemand vertellen dat ze een wildvreemde de hand van een stervende zagen vasthouden, zodat die zijn laatste minuten niet alleen moest doorbrengen en je denkt: juist. We zouden in deze tijden nog vergeten dat we nog gewoon goed voor elkaar kunnen zijn.

Terwijl wij stil en voor een keer niet afgeleid door telefoons en laptops naar de docu kijken ligt onze baby rustig te slapen, voor onze neus. Veel getuigen hebben het over hun kinderen. Die waren gelukkig niet op de plaatsen waar de ontploffingen en schietpartijen plaatsvonden, maar ze waren wel de reden voor veel mensen om vol te houden. Zeker wanneer het vermoeden er was dat de andere partner het misschien niet zou halen. Het woord “orphelin” valt en spookt door mijn hoofd. Ik denk aan de nieuwsbeelden van de afgelopen dagen – de bange, huilende kleuters aan de Amerikaanse grens.

“Als wij ooit…” – “Daar wil ik niet aan denken.” Maar we denken hetzelfde.

Terug van onze eerste keer Kroatië! Ik had geen schrijfdrang zoals in Colombia, dat was nog net iets exotischer, maar toch: een paar impressies.

1. We want wasverzachter

Na twee of drie Airbnb’s konden we er niet meer onderuit: Kroaten spelen het hard als het op wasverzachter aankomt. Als ‘Hoe meer omekšivač, hoe langer en gezegender het leven’ nog geen spreekwoord is hier, moet dat dringend gaan veranderen. Het beddengoed walmt van het parfum, tot je er hoofdpijn van krijgt. Het populairste merk heet Teta Violeta en heeft een eigen personage, à la Cora van Mora. Ze draagt een paars haarlint en dat verklaart misschien meteen waarom paars en roze hier zo’n populaire slaapkamer- en handdoekkleuren zijn.

2. Waar is iedereen?

De redenen zijn niet zo pluis: verschillende oorlogen, economische tegenslagen, miljoenen Kroaten die naar Amerika en Australië zijn geëmigreerd en tegenwoordig te weinig babies. Maar los van het socio-historische verhaal – ik ben de minister van Werkgelegenheid niet, slechts een opportoerist – is het vooral heerlijk rustig hier. Geen files, altijd parkeerplaats, een gezapig tempo in de supermarkt, vrije tafels in elk restaurant, bijna lege stranden. Toen we tegen Airbnb-eigenaar Ivo zeiden dat we uit Brussel kwamen, zei hij spontaan ‘I don’t envy you!’. Hij vindt Zagreb al hectisch, dat verdorie bulkt van de grote parken. Ja BEDANKT HOOR IVO, kunnen wij er aan doen dat België volgebouwd is en Brussel een uit de hand gelopen maquette.

3. Kroatië smaakt

‘Sladoled’ moet wereldwijd zowat de minst aantrekkelijke term zijn voor ijsjes, maar gelukkig smaken ze veel beter dan de naam doet vermoeden. Ook lekker hier: het brood, de wijn, de olijfolie, de vis, het lamsvlees en de kaas. Oh en de koffie, echt, heerlijk. Sorry Italië, Kroatië is breathing down your neck.

4. Voila

Qua showgehalte zijn Kroaten dan weer een soort anti-Italianen. Droog gevoel voor humor (‘Dangerous animals here? No, only the tourists on rented scooters’), behoorlijk stipt en al helemaal geen druk gefladder met handen en tanden. Neemt niet weg dat ze eigenlijk wel heel vriendelijk zijn, gewoon wat ruw gebolsterd, ernstig en niet te bezorgd over welke indruk ze maken. En neem het hen eens kwalijk met die 20ste eeuw van hen.

Ze hebben soms een beetje zeer aan hun goesting (‘No need for tour, we can stand here and talk’) maar volgens de mensen uit het noorden is dat typisch voor mensen uit het zuiden (Voor een streek die Dalmatië heet waren daar trouwens teleurstellend weinig gestipte honden te bekennen). Tja. U dacht toch niet dat het op een ander beter was met die stereotypen?

‘Danku’ in het Kroatisch is ‘hvala’ en dat klinkt precies als voila. Veel gesprekken – aan de kassa, vooral – eindigen naar mijn Belgische oren dus best laconiek. En dat past perfect. ‘Voila. En scheer je nu maar weg’.

5. Natuurlijk

Kristalhelder water, eindeloze bossen, verschillende nationale parken die prima worden onderhouden, pittoreske wijngaarden uit een boekje, machtige bergkammen. Je moet niet kiezen tussen bergen, bomen of zee. De lucht ruikt hier naar lucht, met flarden lavendel, zeewier en naaldboom. Je snorkelt boven witte vissen met zwarte streepjes, die gekke dingen afknabbelen van grote rotsen.

Ik wil niet naïef doen. Er is hier ook van alles duister aan de hand met het milieu, ongetwijfeld en uiteraard, maar zo voelt het niet. En dat doet een mens al eens deugd.

6. Kom maar

Kroatië is te gek. Kom op een kalm moment, verwacht gedoseerde charme (knappe maar kleine oude stadjes, prachtige maar prikkelige kiezelstranden), geniet van hoe netjes alles is (de openbare wc’s, de wegen, de bermen, de hotelkamers, de ferry, de restaurantjes, de rekeningen…), prop je schema niet te vol en rep je zeker ook naar de eilanden en de uithoeken. Ik keer terug met een hoofd vol zon en zoetigheid. Zoals dat hoort op een honeymoon.

Het is nog altijd Boekenbeurs! Tussen de tienduizenden titels ligt ook dit hebbeding: de opgefriste versie van “Voor Hetzelfde Geld” – u weet wel, van het TV-programma. Mijn mama heeft alvast een exemplaar gekocht. Als dat geen overtuigend argument is, weet ik het ook niet meer.